,,Lot Urk em beuten die oorlog ouwen”

Dit is een bekende uitspraak op Urk.  Het is een uitspraak gerelateerd aan de Tweede Wereldoorlog.

Hieronder leest u een verhaal van de oorlog op Urk, met name over de Razzia, in het Urker dialect geschreven.

Het verhaal is gebaseerd op waargebeurde feiten.

Herkomst: Koffeman et.al (1984). Urker Volksleven van 1984 – nummer 4

In veertig kwammen de eerste Deusers over de Limsterdik op Urk an. Ouwe Nanne adde toe direct ezegd: ,,Lot Urk em beuten die oorlog ouwen. Lot de Deusers in de Ingelsen dat mar alliendes eutvechten, dat eawen we in de vurege oorlog toch ok edoan, in toe ging et toch aordig goed in we adden in die oorlog nog aordig verdiend mit aring in zo. We adden toe alliendes wat geintebeerden op Urk om op te passen. In dat adde wier et vuurdieltjen egeven, dat Urkerjonges die toch onger dienst mozzen, mooi op Urk eploast konnen worren om op die Fraansen te passen.”

De Wilhelminaskoel woar de mannen evangen ezet werden

De bevrijding

Die adden daor wel wier een leuzeboontjen an. Maar in veertig eawen de Urkers zieker niet nor Nanne eleusterd in niet gauw genoeg een wapen, stilstand esluuten, want de Deusers kwammen ok op Urk. ln toch is Urk die oorlog tamelijk goed duurerold. Niet dat er gien klappen evullen binnen in elke klap die erevullen is, is er iene tevuul . Maar vergelieken mit angere plaosen, kon et arger ewest wezen, Onger, geloof ik, is er op Urk niet elien. Tulpebollen eawen de Urkers niet egeten. Van onger esturven is er op Urk gien mins.
Razzia! liepen soms wel mit een sisser of. Tot et leste oorlogsjaor liek et niet zo gek. Tot novimber 44.

De aven van Urk

Razzia in de polder in op Urk. Tachtig Urkers worden mie eneumen. in de Urker aven laggen al twie skiepen mit Rotterdammers in daor was zieker nog net reumte over vor een oenderd Urkers in daoromme pakten ze die in dezelfde vaort ok maar mie. Mit een paor weken verdaagden disse Urkers in Deusland, net over de grins, in Haren. Doar zatten toe miskien een paor oenderd man: Rotterdammers, opepakt eut de Noordoostpolder in Urkers. Daor mozzen ze nog gauw effen wat loopgraven anleggen vor as de Ingelsen et ooit nog ers in erluiers kreun zouwen aolen om daor een laandege eut te voeren, terwijl gien mins, Deuser of wat angers, et nog geloofde dat Deusland die oorlog kon winnen. ’t Was wienter in bar slecht weer. Te eten was er ok al niet te vuul. Maar iederiene maakte ervan wat er van te maken vul, in daorin betoonden de Urkers erlui niet de minsten te wezen. De Deusers wazzen in de haolfjaor vanet Hitlerdom zo volepompt mit propaganda, dat zedaor, toe alles in et leste oorlogsjaor al mis ging toch nog eil van verwachten. Zo nou en dan worde er een ploeg van zo’n oendert man in ien of angere keet samet epropt,  vor wat de Deusers neumden ‘Politische Stunde’ (politieke les). As de situatie niet zo rottig in koud ewest hadde ad je je doar soms rot kunen lachen Soms stingen de Urkers doar gewoan rechtop te slapen. Alles ging doar miest an de Urkers verbij, zonger ienege indruk te maken in zonger varder kommentaar.

Et oogtepunt was dan vaak, wie um op wou gieven om te vechten tugen die ‘biestachtege’ Russen. Een Rotterdammer et doar naam emaakt toe hij in debat ging mit een SS officier over de liefde in Jan et doar naam emaakt duur em op te gieven as soldoat bij de SS. Ja woar gebeurd oor. De deuse officier begon: lngelaand et ja sowieso de krieg verloren, want in de bibel van de Urkers sting, wien de goden haten, slaan ze met blindheid. De Ingelsen wazzen kinnelik mit blindheid esloegen. Woarop de Rotterdammer zeen dat, ten eersten dat niet in de bibel sting, maar dat kwam van de ouwe Grieken dus eut de mytologie, in de Deuser zeen et ok nog fout, want er sting: wien de goden lieÍhebben, slaan ze met blindheid. Dus wazzen de verblinde Ingelsen de Geliefden van de goden, dus zouen die de oorlog wel winnen. Liefde is ommers altoos blind. Die Rotterdammer wist dus ok wel et ien in anger van de bibel in de mytologie. Doar kon de Deuser niet tugenop. Een ogere Officier, die aflerin sting, krieg in de gaten dat de zaak misliep, liep nor vuren in snauwde tugen z’n moat:…Hau ab Mensch (scheer je weg kerel). Hij zou de zaak wel er is effies recht zetten, maar hij vul jammer genoeg vor de goeie man in de anen van Jan. In nou was iederiene die in de anen van Jan vul wel niet reddeloos verleuren, maar die kon er toch wel oprekenen et loodjen te moeten leggen. Toe de officier dan ok vriendelijk glimlachend vertelde. Dat dit toch allemaal Quatsch (onzin) was mar woar ul op an kwam vor minsen die in de bibel geloofden, zoas die leute von der Insel (eiland, dus de Urkers) die mozzen vechten tugen et goddeloze kommunisme.

SS soldoaten

Wie wou zich dan wel opgieven as soldaot van de Waffen S.S. om te vechten an ut Oostfront. Jan stak z’n and op…………et worde stille. Et worde arg stille…. Wat ging ur nou gebeuren?? Iederiene z’n ogen worden groter. Of Jan um op ging gieven vor de S.S. “Ja” brulde Jan ‘ferm’ zoas de deusers dat zo graag oren, dat geskreuw. Maar… Jan adde wel een veurwaarde. In die was: extra broodbonnen of geld… Deusland was niet gierig oor. In as ie sneuvelde an et front…. et ezeren kreusmit de zwaarden in een bos bloon er om ene…?? Ja juust dat was et nou net woar Jan nog mie zat.  Dat snuvelen doar was Jan nog nief kloar mie. Doat mozzen ze eerst nog wat op venen…. Jan wou wel skieten op de Russen maar dan mozzen de Deusers um een geweer grcven, woar je mie om een oekien konnen skieten. De deusers wazzen ommers zo technisch: die konnen zo’n ding vast wel maken. De deusers begriep Jan niet. De man die vlot deus kon, in alvaker z’n moas eut de…je wieten wel… oalt adde, mos er bij koemen. Hij mos vertoalen wat Jan wou. Nou hij zwiette etter in bloed. Hij kinde de deusers, dat docht hij tenminsten. Zo derekt adde de deuser Jan natuurlijk duur, dat ie op de akke eneumen worde in dan kon je van alles beleven. Maar ja; hij mos. Skuufter begon hij dan maar an het veroal wat Jan wou. Een geweer om mie om een oekien te skieten. Endelijk begon et de deuser duidelík te worren. Jan wou dan z’n geweer boven de loopgrave eutsteken, zelf in de loopgrave bleven zitten in zo mooide Rus die um niet zeien kon, mooi doodskieten. Ja nou begriep de deuser et ok. Gespannen wachtte de iele bubs op de reactie van de man. Nou; dat ad je moeten zien. Nooit zo’n lol ad. De deuser sloeg umzelf op z’n knien. Das kon ja nicht mensch So ein dummer kásekopf. So etwas war nicht mogelich. Eine kugel ging doch immer geradeaus (recht uit). Das war natuurlich wieder einer von der Insel. Bulderend van de lach vloekte de officier de keet leeg. So eine stomicheit. Los los an die arbeit. De Deuser adde de grootste lol in de Urkers konnen er wier een paor dagen tugen; in mit zok volk kon je netuurlijk gien oorlog winnen.