Terug naar: Stolpersteine-Urk

Israël Samuël en Hendrika Kropveld, begin jaren veertig (maker onbekend)

Israël Samuël en Hendrika Kropveld, begin jaren veertig (maker onbekend)

Tot 1942 woonde op Urk een Joods gezin: vader Israël Samuël Kropveld (1892), moeder Hendrika Kropveld – de la Penha (1895) en dochter Lea Kropveld (1924). Vader Israël Samuël stond bekend als Japien de Joode. Het gezin verhuisde in 1942 op last van de Duitse bezetter naar het getto in Amsterdam. In 1943 werd het gezin gedeporteerd naar Sobibor, in het oosten van Polen, waar ze bij aankomst werd vergast. De Stolpersteine voor Wijk 8-30 vormen een herdenking aan de familie Kropveld. Wie waren zij? Hoe leefden ze? Waar kwamen ze vandaan?*

Het gezin Kropveld vestigde zich vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog op Urk. Het gezin bestond uit drie personen: vader Israël Samuël, moeder Hendrika en dochter Lea. Het eigenlijke gezin bestond uit vijf personen. Een oudere broer, David Hartog, en een oudere zus, Margaretha, bleven (aanvankelijk) in Amsterdam.

Jeugd in Amsterdam
Israël Samuël Kropveld werd op 5 januari 1892 geboren in Amsterdam als tweede kind van David Salomon Kropveld en Grietje Gans. Vader David Salomon was commissionair van beroep en vaak van huis. De geboorteaangifte werd daarom niet door de vader, maar door de vroedvrouw gedaan. Het huishouden van David Salomon en Grietje was traditioneel Joods. De Joodse spijswetten, Kasjroet, werden in huis nageleefd. Grietje zag er zoveel mogelijk op toe dat David Salomon de Joodse voorschriften, vooral inzake de Sjabbat, naleefde.

Israël Samuël ging net als zijn vader in de handel. Als straathandelaar verkocht hij van alles. Zichzelf typeerde hij als ‘koopman in allerlei’. In Amsterdam leerde Israël Samuël de drie jaar jongere Hendrika de la Penha kennen, dochter van Hartog de la Penha en Lea Pais. Op woensdag 12 mei 1915 trouwden ze. Ruim zes maanden laten werd hun eerste zoon geboren, David Hartog, vernoemd naar opa Kropveld en opa De la Penha. Anderhalf jaar later werd een tweede zoon geboren, Hartog. Deze overleed echter na twaalf dagen als gevolg van het blijven bloeden na de besnijdenis. Op 23 oktober 1919 werd dochter Margaretha geboren. Later kwamen er nog twee kinderen: dochter Lea op 21 maart 1924 en zoon Samuël op 5 januari 1927. De laatste overleed in 1928.

Op een zeker punt besloot Israël Samuël naar Urk te gaan om daar zijn waar aan de man te brengen. Met een geleende handkar van Geert Oost bleek hij goede zaken te doen. Twee dagen per week was hij op Urk te vinden om te venten. Zijn handelswaar was niet op Urk te krijgen, wat zijn populariteit verklaart. Al snel raakte Israël Samuël bevriend met verschillende Urkers, waaronder Pieter Hakvoort en Jan Mars. Op Urk voelde hij zich thuis. Ook de Urkers zagen hem graag.

Hendrika Kropveld - met Urker

Hendrika Kropveld (midden) met Urker buren, begin jaren veertig (maker onbekend)

Van Amsterdam naar Urk
Omdat het in Amsterdam steeds moeilijker werd om betaalbare woonruimte te vinden, vertrok het gezin Kropveld in 1940 naar Urk. Zoon David Hartog was inmiddels getrouwd en ging niet mee. Ook dochter Margaretha bleef in Amsterdam. Zij kwam later, in 1941, op Urk wonen. Het gezin huurde een woonkamer van een huis in Wijk 8-30, schuin tegenover Jo en Bet Gerssen, die inmiddels goede vrienden waren van Israël Samuël. Uiteraard kreeg Israël Samuël al snel een bijnaam: Japien de Joode. Hendrika werd Heintje genoemd. Het gezin Kropveld paste zich goed aan op Urk. Er waren uiteraard wel zaken waaraan ze maar moeilijk konden wennen. Een ervan was de strikte zondagsheiliging op Urk. Het kwam wel eens voor dat Lea op zondag probeerde een fles prik te kopen bij een winkeltje. Ze werd dan echter weggestuurd met de woorden: ‘’Je drinkt maar water!’’

Toenemende dreiging
Tijdens de eerste razzia’s in Amsterdam (22 en 23 februari 1941) werd David Kropveld opgepakt. Hij werd na een tussenstop in kamp Schoorl op transport gezet naar Buchenwald. Vanuit dit kamp werd hij naar Mauthausen gedeporteerd, waar hij op 12 september 1941 omkwam. De Kropvelds waren zeer aangeslagen door dit verlies. In Urker bewoordingen: ‘dood ekrieten’ (ontzettend gehuild). Zus Margaretha besloot terug te keren naar Amsterdam om haar schoonzus Sipora te helpen met het huishouden. Vader, moeder en dochter Lea maakten zich intussen grote zorgen over de toekomst en over hun familieleden in Amsterdam. In contacten met vrienden op Urk hadden de Kropvelds het er vaak over. Steeds duidelijker werd dat het dat de bedoelingen van de bezetter met de Joodse bevolking niet best waren. De familie Kropveld kreeg op Urk het aanbod om onder te duiken. Ze weigerden, om niemand tot last te zijn.

Einde in Sobibor
In mei 1942 kwam voor het gezin Kropveld het gevreesde bericht dat ze moesten verhuizen naar de Amsterdamse Jodenbuurt. Voor de bezetter was het ‘makkelijker’ om de Joden bij elkaar te hebben. Ook nu wilde het gezin Kropveld niets van onderduiken weten. Op 18 mei 1942 vertrok het gezin naar Amsterdam, waar ze werden herenigd met Margaretha en Sipora, de echtgenoot van David Hartog. Margaretha was inmiddels getrouwd met Gideon de Hond. Op 20 september 1942 werd ze met haar echtgenoot op transport gezet naar Auschwitz, waar beiden werden vergast. Ergens tussen 1 en 28 maart 1943 werden ook Israël Samuël, Hendrika en Lea gearresteerd en op transport gezet naar Westerbork. Op 6 april werden zij vanuit Westerbork per trein naar Sobibor getransporteerd. Op 9 april 1943 werden ze alle drie meteen na aankomst in Sobibor vergast.

Het leven van het gezin Kropveld werd door de nazi’s ruw afgebroken. In de hechte gemeenschap die Urk was, liet dit gezin bij hun vertrek een gat achter. Ook al leven ze niet meer, hun leven wordt nog wel herinnerd. De Stolpersteine dragen er hopelijk aan bij dat ook toekomstige generaties erop gewezen zullen worden dat in deze straat ooit een Joods gezin woonde. Wat tijdens de Tweede Wereldoorlog is gebeurd, kunnen we niet meer ongedaan maken. Wél kunnen we ons tot het uiterste inspannen om een herhaling daarvan te voorkomen. Stichting Urk in Oorlogstijd hoopt hier met de Stolpersteine aan bij te dragen. Opdat wij niet vergeten.

* Voor onderstaande informatie wordt onder andere gebruikt gemaakt van de wetenschappelijk studie naar de familie Kropveld, verricht door dhr. ds. J. van Slooten, zoals vervat in het boek Een ver-Urkte Israëliet: het levensverhaal van Japien de Joode, ISBN 90-71521-15-X – Klik hier om dit boek te lezen!

Lea Kropveld (links) met vriendin op Urk, begin jaren veertig (maker onbekend)

Lea Kropveld (links) met vriendin op Urk, begin jaren veertig (maker onbekend)